1 juli 2019

Co-creatie in het Groene Ideecafé

Inwoners konden tijdens het Groene Ideecafé op 17 juni 2019 in het Scheltema meer horen over het nieuwe citizen science project dat plastic in de Leidse grachten wil onderzoeken. Samen met het team brainstormden ze ook over verschillende aspecten van het project, zoals de onderzoeksvragen en de methode, wat veel interessante ideeën opleverden.

Plastic not so fantastic
Binnen het onderzoek dat voortvloeide uit een oproep voor vragen onder inwoners en wetenschappers, werken verschillende teamleden samen. Zo vertelde ecotoxicoloog Martina Vijver van het Centrum voor Milieuwetenschappen (CML) over de plasticproblematiek. Hoewel plastic veel voordelen heeft, is het ook moeilijk te recyclen en wordt slechts 5 tot 9 procent daadwerkelijk gerecycled. De rest wordt verbrandt waarbij schadelijke stoffen vrijkomen of belandt in het milieu waar het nauwelijks afbreekt, legt Vijver uit.

CrowdWater
Hoe het plastic precies in het water terechtkomt en uiteindelijk in zee, weten we vooral van modellen volgens Anna Schwarz, onderzoeker circulaire economie bij TNO. Om deze modellen te verifiëren is data nodig over de daadwerkelijke transport, hoeveel bevindt zich waar en hoe wordt dit beïnvloed door bepaalde evenementen zoals het 3 Oktober festival, de markt en het weer. Om een beeld te krijgen van plastic transport in het water in de regio Leiden, kunnen inwoners en onderzoekers samen data gaan verzamelen met de app CrowdWater. Tim van Emmerik, hydroloog aan de Universiteit Wageningen, lichtte toe hoe de app tot stand is gekomen en hoe deze werkt.

Plastic nesten
Het project wil aansluiten op bestaande initiatieven aangezien er al veel gebeurd op het gebied van plastic in het milieu. Zo deelde Liselotte Rambonnet, projectleider Citizen Science Lab, een tiental lokale initiatieven zoals Grondstofjutters waarbij strandbezoekers een juttas meekrijgen en in ruil voor plastic afval van het strand een kopje koffie ontvangen en de Great Bubble Barrier, een initiatief om plastics uit het water weg te vangen. En niet alleen mensen, ook dieren helpen mee met afval uit het milieu te verzamelen. Waaronder de meerkoet, het studieobject van masterstudent biologie Auke-Florian Hiemstra. Hij vertelde over zijn onderzoek bij het CML naar meerkoeten die massaal plastic verzamelen in hun nesten. Hiemstra is benieuwd wat de verhouding tussen het natuurlijk en plastic materiaal is en of de meerkoeten wellicht een voorkeur hebben. Mogelijk is het afval ook een goede indicatie voor de vervuiling in de omgeving van het nest. Zo kan je zo misschien goed achterhalen wat voor soort afval in de gracht belandt, zoals de koekjesverpakkingen afkomstig van een terras vlakbij een nest.

Brainstormsessies
Tijdens het tweede deel van de avond dachten bezoekers samen met de teamleden mee over verschillende aspecten van het project. Er waren zes verschillende sessies onder begeleiding van de verschillende teamleden.

Onderzoeksvragen
De eerste sessie met Vijver ging over welke andere relevante vragen over plastic in de regio Leiden er zijn. Hoewel ze niet allemaal behandeld kunnen worden binnen dit project, zijn het wellicht ook vragen die in een vervolgproject bestudeerd kunnen worden. Dit leverde verschillende interessante vragen op zoals: hoeveel plastic zit er in de bodem van de gracht en verschilt dit per sediment zoals zand en klei en wat is het meest effectief om plastic afval te verminderen voor huishoudens en bedrijven? Ook konden mensen de app CrowdWater uitproberen en feedback delen. Tijdens deze pilot werden in totaal dertien stuks plastic geobserveerd op een afstand van tien meter bij de Oude Vest. Het type plastic benoemen bleek nog lastig en ook het inschatten van de afstand. Ook ontbrak de optie om aan te geven dat je het plastic uit het milieu hebt verwijderd. Tijdens komende updates zullen deze opmerkingen zo goed mogelijk worden meegenomen.

Doelgroep
Verder werd er gebrainstormd met onderzoeker Anne Land-Zandstra van het Citizen Science Lab, over welke doelgroepen bereikt kunnen worden met dit project. Dit zijn doelgroepen zoals: (woon)booteigenaren, vissers, basisschoolkinderen, bewoners rondom de grachten en hondenbezitters. Daarnaast is een hele belangrijke doelgroep: de al actieve zwerfvuilrapers. Het is handig om aan te sluiten op deze groep actieve vrijwilligers en aan te geven dat verzamelen van data echt nodig is om het probleem aan te pakken bij de bron. En hoewel kinderen een belangrijke doelgroep is, is de app momenteel mogelijk nog te moeilijk voor hen, net als voor laaggeletterden. Voor hoe de doelgroepen bereikt kunnen worden, werden ideeën gedeeld met projectleider Matthijs Begheyn van het Citizen Science Lab. Zo kunnen bijvoorbeeld de zwerfvuilrapers bereikt worden via wijkverenigingen en vissers en hondeneigenaren via borden bij de gracht met een oproep.

Uitkomsten
Het doel van dit project is niet alleen het verkrijgen van nieuwe kennis voor de wetenschap en het publiceren van resultaten, maar ook bewustzijn creëren over plastic vervuiling en beleid waar nodig te beïnvloeden. Over hoe de resultaten kunnen worden gedeeld, ging men in gesprek met initiatiefnemer Jeffrey van Gelder. Mogelijk kan de data inzicht geven in welke organisaties bijdragen aan de vervuiling en daarom is het belangrijk hen bewust te maken en de resultaten met hen te delen. Daarnaast is het goed om eventuele positieve effecten van plastic voor dieren ook te communiceren. Ook kon men meedenken over een probleem waar Hiemstra tegenaan loopt in zijn onderzoek naar meerkoetnesten; nesten op boten die illegaal worden verwijderd. De meerkoeten bouwen graag nesten op boten. Hoewel het verboden is om nesten van een beschermde diersoort te verstoren tijdens de broedperiode, willen mensen graag hun boot weer gebruiken en verwijderen daarom de nesten. De sessie leidde tot heet idee om een affiche te maken om booteigenaren te attenderen op de aanwezigheid van een meerkoetennest, iets in de trant van: Gefeliciteerd! Er is een nest op uw boot aangetroffen en weghalen is illegaal aangezien deze beschermd is tijdens de broedperiode. Wellicht dat het aanbieden van een alternatieve nestlocatie ook nog een optie is.

Groene IdeeCafé
Maandelijks organiseert de Stichting IdeeWinkel het Groene IdeeCafé in Café Scheltema. Dit is een platform en ontmoetingsplek voor mensen met duurzame ideeën en initiatieven. Heb je een verrassend idee of project met betrekking tot voeding, energie, of biodiversiteit? Kan je hulp gebruiken om het idee te realiseren? Neem dan vooral contact op met de ideewinkel via info@ideewinkel.nl.